اوّل : تلّ « 1 » مآستر بقم : و كويند كه آن پشتهء است كه بر طبرش « 2 » مشرفست . و همچنين يافتم كه : نيكوترين و بزركترين اهل بقعهآء « 3 » اقليم او ، اهل ده موضعند ، و قم يكى از آن ده كانه است . و كمترين اهل اقليم او در نظر كردن در خواتم « 4 » كارها ، و عواقب امور ، اهل هشت موضعند ، و طخرود - كه از جملهء قرى قم است - يكى از آن مواضع هشت گانه است ، و ازين قريهء طخرود چهار هزار مرد باسفيدهان « 5 » بكشتند ، بسبب خفّت و كم عقلى ايشان ، چنانج در فصل ششم ازين باب ياد كرديم . و همچنين راوى كويد ، كه : قباد از مدائن « 6 » تا شهر بلخ بقعه‌اى پاكيزه‌تر و خوش‌آب‌تر ، و نسيم او لذيذتر از قرميسين « 7 » تا عقبهء « 8 » همدان نيافت ، و بذين موضع از براى خآصهء خود ، عمارتى پاكيزه بنا كرد ، كه كرد بر كرد او هزار كرم « 9 » و باغ بودند » . و از جملهء روايات شيعه در فضيلت قم ، و اهل قم ، اين خبر است ، كه :

--> ( 1 ) . تپه ، بلندى . ( 2 ) . معرّب تفرش كنونى ، كه در مغرب قم قرار دارد ، و پيرامون آن را ارتفاعات خلجستان و ساوه ، كه به سمت غرب ادامه دارد ، فراگرفته است . ( 3 ) . جمع بقعه ، يعنى جايگاه . ( 4 ) . خواتم : جمع خاتمه ، پايان ، عاقبت . ( 5 ) . موضعى در نزديكى نهاوند ، كه در آن جنگ معروف نهاوند رخ داد ، و در آن مسلمانان بر لشكريان ساسانى پيروز شدند ، و تفصيل آن در فصل پيشين گذشت . ( 6 ) . مقصود شهر تيسفون است كه در مغرب دجله ، و در جنوب شهر بغداد كنونى است . ( 7 ) . معرّب كرماشان يا كرمانشاه كنونى . ( 8 ) . عقبه : گردنه ، و « عقبه همدان » ظاهرا مقصود گردنه اسدآباد يا پاى تاق است ، كه در مغرب همدان و در مسير كرمانشاه قرار دارد . ( 9 ) . كرم : ( به فتح كاف و سكون راء ) درخت انگور .